تاثیر باقیمانده آنتی بیوتیک ها در شیر خام و محصولات آن
یکی از داروهای پرکاربرد در درمان انواع بیماریهای عفونی در انسان و دام، آنتیبیوتیکها هستند. مصرف بی¬رویه این دارو در دامها میتواند منجر به باقیمانده دارویی در فرآوردههای خامی دام (نظیر شیر) شود و باعث ایجاد مشکلات بهداشتی در جوامع انسانی گردد. بهطورکلی در صنعت لبنی، شیر در معرض آلودگیهای شيميايي زيادي قرار دارد. این آلودگیها از طرق مختلف نظیر درمان دام، انواع مواد غذایی، محیط شیردوشی و فرآیند تولید وارد شیر میشوند، ازاینرو ضروری است تا با کنترل دقیق، خطر آلودگی شیر را به حداقل رساند. آلودهکنندههای شيميايي شير عبارتاند از: آنتیبیوتیکها، هورمونها، ضدعفونیکنندهها، نيتريت ها، نيترات ها و نيتروزآمين ها، حشرهكشها، سموم قارچي، فلزات سمي، دياكسين ها و غیره. آنتیبیوتیکها محصولات متابولیسم ثانویه میکروارگانیسمها هستند که توانایی از بین بردن باکتریها و جلوگیری از رشد آنها را دارند. از آنتیبیوتیکها بهمنظور کنترل بیماریهای سيستميك و موضعي در دامپروری ها استفاده میشود. كنترل ورم پستان متداولترین مورد مصرف آنتیبیوتیکها میباشد، آنتیبیوتیکهای محلول در چربي نسبت به آنتیبیوتیکهای محلول در آب مدت طولانیتری در پستان باقي میمانند.
ازآنجاییکه دامداران برای درمان بیماریهای میکروبی ایجاد شده بین گلههای خود از آنتیبیوتیکها استفاده میکنند، این داروها در سرتاسر بدن دام ازجمله در شیر خام نیز وارد میشوند. هر آنتیبیوتیک بعد از ورود به بدن، نیاز به مدتزمان معینی جهت تجزیه و دفع از بدن دام را دارد. به دلایل زیر در نباید از شیرهای خام آنتیبیوتیکی استحصالشده به در صنایع لبنی مورد استفاده قرار گیرند: (لازم به ذکر این که آنتیبیوتیکها نسبت به حرارت پاستوریزه و استریل، مقاوم هستند)
دلایل عدم استفاده از شیر آلوده به آنتیبیوتیک
(Reasons to Avoid Using Antibiotic-Contaminated Milk)
- تأثیر بر محصولات تخمیری (Impact on Fermented Products)
شیر حاوی باقیمانده آنتیبیوتیک برای تولید محصولات تخمیری مناسب نیست، زیرا آنتیبیوتیکها باعث مهار یا اختلال در رشد میکروارگانیسمهای مفید مورد نیاز در فرآیند تخمیر میشوند و در نتیجه کیفیت محصول نهایی کاهش مییابد.
- خطرات بهداشتی برای مصرفکنندگان (Health Risks to Consumers)
مصرف محصولات لبنی حاوی آنتیبیوتیک بیش از حد مجاز (حداکثر باقیمانده مجاز – MRL (Maximum Residue Limit)) میتواند منجر به مشکلات زیر شود:
- واکنشهای آلرژیک (Allergic Reactions)
- اختلال در فلور طبیعی روده (Gut Microflora Disruption)
- اثرات سمی (Toxic Effects)
- ایجاد باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیک (Antibiotic Resistance)
- کاهش اثربخشی درمانهای آنتیبیوتیکی (Reduced Antibiotic Effectiveness)
روشهای تشخیص آنتیبیوتیک در شیر
(Detection Methods for Antibiotics in Milk)
روشهای مختلفی برای شناسایی باقیمانده آنتیبیوتیک در شیر خام وجود دارد، از جمله:
- کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC – High Performance Liquid Chromatography)
- الایزا (ELISA)
- روش انتشار در آگار (Agar Diffusion Method)
- آزمون لخته شدن (COB – Clot-on-Boiling Test)
با این حال، این روشها ممکن است پرهزینه، زمانبر یا با دقت محدود باشند.
از آنجا که شیر محیطی بسیار مناسب برای رشد میکروارگانیسمها است، باید پس از جمعآوری سریعاً تعیین تکلیف و فرآوری شود. به همین دلیل، امروزه از کیتهای تشخیص سریع آنتیبیوتیک (Rapid Antibiotic Detection Kits) در آزمایشگاههای صنایع لبنی استفاده میشود که سرعت و دقت بالاتری دارند.
آزمایش در مجتمع آزمایشگاهی بهشت آئین
(Testing at Behesht Aein Laboratory Complex)
در مجتمع آزمایشگاهی بهشت آئین، از کیتهای تشخیصی سریع و قابل اعتماد برای شناسایی گروههای اصلی آنتیبیوتیک استفاده میشود، از جمله:
- بتالاکتامها (Beta-lactams)
- سفتیوفور (Ceftiofur)
- تتراسایکلینها (Tetracyclines)
- سولفانامیدها (Sulfonamides)
این روشها امکان ارزیابی دقیق، سریع و قابل اطمینان ایمنی و کیفیت شیر را فراهم میکنند.
