ضرورت ارتقای کنترل کیفیت در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی‌بهداشتی
توسعه روش‌های آزمون، تجهیز آزمایشگاه‌های مرجع به فناوری‌های پیشرفته و افزایش توان پاسخگویی در شرایط عادی و بحرانی، از مهم‌ترین برنامه‌های شبکه آزمایشگاهی کشور اعلام شد. بر اساس گزارش منتشرشده از سوی سازمان غذا و دارو، شبکه آزمایشگاهی کشور طی یک سال گذشته بیش از ۲۰۷ هزار نمونه از مواد و فرآورده‌های سلامت‌محور را مورد بررسی قرار داده است. این آمار بیانگر اهمیت روزافزون خدمات آزمایشگاهی در تضمین کیفیت، ایمنی و سلامت محصولات غذایی، دارویی، آرایشی و بهداشتی است. بر اساس اظهارات مدیرکل آزمایشگاه‌های مرجع سازمان غذا و دارو، از مجموع نمونه‌های بررسی‌شده، ۳۸ هزار و ۲۸۷ نمونه، معادل حدود ۱۸٫۴۵ درصد، با ضوابط و استانداردهای مربوطه انطباق نداشته‌اند. همچنین شبکه آزمایشگاهی کشور با فعالیت ۵۲۱ آزمایشگاه و راه‌اندازی ۴۳ روش آزمون جدید، در مسیر توسعه ظرفیت‌های تخصصی و ارتقای توان ارزیابی محصولات سلامت‌محور قرار گرفته است.
توسعه تجهیزات پیشرفته و افزایش توان تخصصی آزمایشگاه‌ها
در ادامه برنامه‌های توسعه‌ای شبکه آزمایشگاهی کشور، آموزش کارشناسان، تأمین مواد استاندارد و تهیه تجهیزات تخصصی به‌عنوان محورهای اصلی ارتقای ظرفیت آزمون‌ها دنبال شده است.
هم‌زمان با این اقدامات، ظرفیت انجام آزمون‌های مورد نیاز در معاونت‌های غذا و داروی سرقطب نیز افزایش یافته و برخی از این مراکز به تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی از جمله موارد زیر مجهز شده‌اند:
-
HPLC: کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا، برای جداسازی، شناسایی و اندازه‌گیری ترکیبات مختلف.
-
GC: کروماتوگرافی گازی، برای بررسی و اندازه‌گیری ترکیبات فرار.
-
AAS: دستگاه جذب اتمی، برای اندازه‌گیری عناصر و فلزات در نمونه‌های مختلف.
-
Spectrophotometer: اسپکتروفتومتر، برای بررسی ویژگی‌های نوری و اندازه‌گیری غلظت مواد.
گسترش این تجهیزات، امکان انجام آزمون‌های تخصصی‌تر و افزایش دقت و قابلیت اطمینان نتایج آزمایشگاهی را فراهم می‌کند.
یکپارچه‌سازی ظرفیت آزمایشگاه‌های کنترل و توسعه سامانه LIMS
یکی دیگر از اقدامات اعلام‌شده، تهیه و ابلاغ فهرست مشترک آزمایشگاه‌های کنترل با همکاری سازمان ملی استاندارد و ثبت این فهرست در سامانه مدیریت اطلاعات آزمایشگاهی (LIMS) است.
این اقدام با هدف شناسایی و بهره‌برداری هدفمندتر از ظرفیت آزمایشگاه‌های واجد صلاحیت انجام شده و می‌تواند به بهبود هماهنگی میان مراکز آزمایشگاهی و استفاده مؤثرتر از امکانات تخصصی کشور کمک کند.
آزمایشگاه‌های سیار و آمادگی برای شرایط بحرانی
مدیرکل آزمایشگاه‌های مرجع سازمان غذا و دارو، توسعه آزمون‌های میدانی، تأمین تجهیزات پرتابل و ایجاد آزمایشگاه‌های سیار را از نیازهای مهم شبکه آزمایشگاهی کشور عنوان کرده است.
در شرایط بحرانی، دسترسی سریع به امکانات آزمایشگاهی و امکان انجام آزمون در محل، نقش مهمی در تسریع فرآیند ارزیابی، تصمیم‌گیری و مدیریت شرایط دارد. از این رو، توسعه زیرساخت‌های تخصصی، ایجاد آزمایشگاه‌های مجهز و تقویت توان عملیاتی شبکه، از اولویت‌های مهم این حوزه محسوب می‌شود.
همچنین توسعه آزمایشگاه‌های تخصصی و ایجاد زیرساخت‌های فنی و فیزیکی متناسب با الزامات پدافند غیرعامل، تداوم خدمات و افزایش تاب‌آوری شبکه آزمایشگاهی کشور از دیگر برنامه‌های اعلام‌شده است.
نقش آزمایشگاه‌های تخصصی در ارتقای کیفیت صنایع
گسترش شبکه آزمایشگاهی و افزایش ظرفیت تجهیزات و روش‌های آزمون، اهمیت دسترسی صنایع به خدمات آزمایشگاهی دقیق، معتبر و تخصصی را بیش از پیش نمایان می‌کند.
تولیدکنندگان، واردکنندگان و صادرکنندگان محصولات غذایی، دارویی، آرایشی و بهداشتی برای اطمینان از کیفیت مواد اولیه و محصولات نهایی، نیازمند بهره‌گیری از آزمون‌های تخصصی و ارزیابی انطباق با استانداردها و الزامات مربوطه هستند.
خدمات آزمایشگاهی در این حوزه‌ها می‌تواند به شناسایی عدم انطباق‌ها، کنترل کیفیت مستمر، کاهش ریسک تولید و عرضه محصولات نامنطبق و افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان کمک کند.
